Tag Archives: restricties

Presentatie van de zoekomgeving voor onderzoekers bij Huizinga Instituut

Door Stef Scagliola

Het Instituut voor Beeld en Geluid, heeft samen met de Erasmus Studio, het instituut voor e-research van de Erasmus Universiteit Rotterdam, en de software bedrijven Spinque en Dispectu, een zoekomgeving ten behoeve van Oral History onderzoek ontwikkeld in het CLARIAH project Oral History Today (OHT). In de zoekomgeving kan door verschillende Nederlandse Oral History collecties heen gezocht kan worden.  Tijdens het laatste seminar van de werkgroep Oral History van het Huizinga instituut, vrijdag 1 november jl.,  is uiteen gezet welke mogelijkheden dit portal biedt voor onderzoekers met interesse in mondelinge bronnen. Ook zijn de voorlopige uitslagen van een survey onder oral history collecties in Nederland bekend gemaakt.

Deze initiatieven hebben als achterliggende doelstelling om de onderzoeksinfrastructuur voor Oral History in Nederland te verbeteren. Het voornemen is om een centrale data-infrastructuur te ontwikkelen en expertise op het gebied van technologie, theorie en methodologie bijeen te brengen. Hierbij wil men een brug slaan tussen onderzoek aan universiteiten en toepassing hiervan in de praktijk van het cultureel erfgoed. Vanuit de werkgroep is onder leiding van prof. Selma Leydesdorff (UvA) en Paula Witkamp (DANS) het initiatief ontstaan om een aanvraag te doen bij NWO voor het financieren van dit initiatief. Een initiatief als Oral History Today (OHT) sluit aan bij dit voornemen, en illustreert wat de meerwaarde van innovatieve technologie  kan zijn voor het vakgebied en voor de potentie van oral history voor de Digital Humanities-agenda. OHT is dan ook mogelijk gemaakt door het consortium CLARIAH, dat staat voor  Common Lab Infrastructure for the Arts and the Humanities.

Toegang

Oral History Today maakt het mogelijk om op basis van metadata van interviews uit meer dan 40 grote en kleine oral history collecties in Nederland te zoeken naar bruikbaar materiaal. Dat betekent dat het archief waar de collectie bewaard wordt geen toegang hoeft te geven tot de interviews zelf, maar kan volstaan met het online beschikbaar maken van een aantal hoofdkenmerken van het interview, zoals onderwerp, tijd en plaats. De raadpleger krijgt dan bij het zoeken niet meteen toegang, maar wordt wel gewezen op het bestaan van het materiaal  en kan zelf contact opnemen met het archief. Als beheerders geen restricties aangeven aan online toegang, kan ook het interview zelf bekeken of beluisterd worden via OHT. Hiermee wordt het probleem omzeilt waar veel beheerders van dit soort collecties tegenaan lopen, namelijk dat aan respondenten die geïnterviewd zijn voor het digitale tijdperk, niet mogelijk was te vragen of hun interview ook online beschikbaar gesteld mag worden. De benadering van OHT maakt het mogelijk om het materiaal uit deze collecties, desnoods met een anonieme beschrijving, ook vindbaar te maken. Bij de zoekacties kan men kiezen tussen een weergave van de zoekresultaten in woordenwolken of visualisatie met kleuren.   Behalve het vinden van de belangrijkste metadata van de interviews, maakt de zoekomgeving ook in een linkerkolom inzichtelijk over welke periode de gevonden interviews gaan, welke plaatsnamen er in voorkomen, welk datatype voorkomen en wat de voorwaarden zijn voor toegang. Als een interview wordt gekozen, verschijnt daaronder een veld met interviews die aan het onderwerp gerelateerd zijn.  Raadplegers hebben ook de mogelijkheid om hele interviews of relevante fragmenten in een eigen ‘workspace’ te bewaren om later te bekijken.

De volgende stap in de ontwikkeling van Verteld Verleden is gerelateerd aan wat in het onderzoeksproces volgt op de exploratie van data, namelijk de analyse van bronnen. Hierbij is het de bedoeling  om collecties waarbij toegang tot alle metadata mogelijk is, te kunnen bewerken met digital tools die het mogelijk maken patronen in de transcripten, stemmen, of metadata te ontdekken. Verteld Verleden wordt dus niet alleen een vindplaats voor interviews uit verschillende archieven, maar ook een onderzoeksomgeving waar geëxperimenteerd kan worden met nieuwe digitale onderzoekstechnieken.

Survey

Gelijktijdig met de ontwikkeling van de zoekomgeving is ook een survey uitgezet onder beheerders van oral history collecties in Nederland om een beeld te krijgen van de aard en kwantiteit van het materiaal. De online survey is naar 40 archieven opgestuurd en in totaal zijn 82 collecties ingevoerd door beheerders van verschillende instituten zoals NIOD, Atria Vrouweninstituut, Instituut voor Beeld en Geluid en vele anderen. Een van de eerste struikelblokken waar men op stuitte, is dat sommige archieven de collecties hebben ‘geërfd’ zonder dat er specifieke kennis in huis is over de context waarin het project is opgezet. In veel gevallen betekende het invoeren van collecties veel werk, dat gelukkig voor een deel uit handen kon worden genomen door een student-assistent van de Erasmus Studio als de basis informatie wel opgenomen was in een beschikbare catalogus.  Dat betekende wel dat op veel inhoudelijke vragen, zoals bij voorbeeld wensen voor de toekomst, geen antwoord kon worden gegeven.  Een voorbeeld hiervan is de grote collectie van de Stichting Film en Wetenschap die ondergebracht is bij het Instituut voor Beeld en Geluid en bestaat uit 40 kleine deelcollecties.

Uit de survey blijkt dat in Nederland ongeveer 13.000 interviews zijn verzameld, wat in totaal  meer dan 21.000 uur aan materiaal oplevert. Een inventarisatie in Belgie komt uit op 150 collecties en 6500 interviews. Van dit totaal zijn 11.400 interviews met audio apparatuur opgenomen, waarvan 9100 in digitale vorm. Van het totaal bestaat ca 4000 uit video-opnamen, die allemaal al digitaal zijn opgenomen. Dit houdt is dat er zeker geen sprake is van achterstand in digitalisering.  Waar wel sprake is van flinke achterstand is in beschikbare transcripties, een van de basis voorwaarden voor onderzoekers om met het materiaal te kunnen werken.  Uit het survey blijkt dat van de 13.000 interviews slechts 2800 zijn getranscribeerd. Ook is er sprake van zeer beperkte online toegang: slechts een kwart van het aantal interviews is via deze weg te raadplegen. Ook is van veel collecties niet bekend hoe de digitale duurzaamheid is geborgd. Alleen de grote collecties zoals Stichting Mondelinge Geschiedenis Indonesië, Interview Project Nederlandse Veteranen en Getuigen Verhalen, is bij DANS, de organisatie die zorgt draagt voor duurzaamheid van digitale onderzoeksgegevens,  gedeponeerd. Een belangrijke vraag die verband houdt met technologische vernieuwing,  had betrekking op de wensen van beheerders voor de toekomst. Hier kwam als meest gekozen antwoord  ‘koppeling met andere archieven’.

Met betrekking tot de thema’s die aan de orde komen in de collecties is sprake van een redelijke spreiding: koloniën, oorlog, religie, rampen, arbeid, migratie en politieke bewegingen.

Digitalisering is dus geen groot probleem, maar transcripties, vindbaarheid en online toegang zeker wel. De vraag blijft dan ook of beheerders daadwerkelijk online gevonden willen worden of ervan uitgaan dat echt geïnteresseerden de moeite zullen nemen om op de website van de afzonderlijke instituten op zoek te gaan naar materiaal .

Wat doelgroepen betreft zegt drie kwart zich te richten op onderzoekers, maar er zijn aanwijzingen dat de bekendheid met en gebruik van oral history onder humanities onderzoekers vrij gering is. Dit is zeker het geval als men inventariseert op hoeveel universiteiten oral history gedoceerd wordt. Een volgende stap zal dan ook gezet worden in de richting van gebruikersonderzoek. Aanvankelijk was het de bedoeling dit meteen te laten aansluiten op het beheerderssurvey, maar aangezien de benodigde technische aanpassingen om een survey aan de digitale toegang tot collecties ‘te hangen’  bij de verschillende archieven sterk varieert, vereist dit op dit moment een te grote investering in tijd en middelen.  Het consortium is wel van plan de middelen te zoeken om dit belangrijke aspect van oral history archieven, de receptie en het gebruik van data, te onderzoeken.

U kunt via de onderzoeksportal van Verteld verleden zelf in de zoekomgeving zoeken.